Historia

Cystersi, zakon wywodzący się z reguły św. Benedykta z Nursji, rozpoczął swoją działalność na ziemiach polskich w XII wieku. Ich pierwsze opactwa w Polsce były fundowane przez różnorodnych przedstawicieli ówczesnych elit społecznych, takich jak rycerze i duchowni. Fundacje cysterskie szybko stały się ośrodkami życia duchowego, kulturalnego i gospodarczego.

Najstarszym opactwem cysterskim na ziemiach polskich było opactwo w Łęknie, ufundowane według niektórych źródeł już w 1143 roku przez Zbyluta z rodu Pałuków. Klasztor w Łęknie funkcjonował do końca XIV wieku, kiedy to został przeniesiony do Wągrowca. Kolejne fundacje cysterskie to m.in. opactwo w Lądzie (ufundowane przez Mieszka III Starego w 1153 roku), Lubiążu (ufundowane przez Bolesława Wysokiego w 1163 roku), oraz Kołbaczu (ufundowane przez kasztelana Warcisława Świętoborzyca w 1173 roku).

W XVI wieku cystersi w Polsce przeszli znaczącą reformę. W 1580 roku podczas kapituły zakonnej w Wągrowcu, zwołanej przez Edmunda a Croce (Edmund od Krzyża), ustanowiono samodzielną Polską Prowincję Cystersów, w skład której weszły: Wągrowiec, Koronowo, Oliwa, Pelplin, Bledzew, Przemęt, Obra, Paradyż, Ląd, Sulejów, Jędrzejów, Koprzywnica, Szczyrzyc.

Cystersi w Polsce byli znani z działalności agrarnej, edukacyjnej i artystycznej. Zakładali własne skryptoria i biblioteki a także szkoły. Ich klasztory stały się ważnymi centrami kultury i nauki. Wiele z nich angażowało się również w działalność społeczną, prowadząc szpitale i przytułki.

Dziś wiele dawnych obiektów cysterskich pełni różnorodne funkcje, od sakralnych po edukacyjne i muzealne, nadal przyciągając uwagę swoją historyczną i kulturową wartością.