Kościół i klasztor w Paradyżu

Pierwszy kościół i budynek klasztorny były drewniane. W latach 1270–1290 miała miejsce rozbudowa osiedla i kościoła. W 1297 r. ukończono budowę pierwszej świątyni. W 1397 r. biskup poznański Mikołaj Kurowski konsekrował świątynię klasztorną w Paradyżu. Posiadała ona wówczas 14 ołtarzy.

Niestety, podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) klasztor został zniszczony; a dopełnił je wielki pożar 16 maja 1633 r. W odbudowie konwentu pomógł król Władysław IV. Z tego okresu pochodzi obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem zw. Matką Boża Paradyską – ufundowaną przez opata Zygmunta Czyżowskiego; kopia obrazu San Luca z Bolonii (na 
obrazie widnieje sentencja: Mater Dei memento mei Decus Paradisi oraz pro nobis) Kolejny opat Jan Szczuka ufundował ołtarz główny (nie zachowany do czasów współczesnych) i wyposażył świątynię. Kolejny pożar zniszczył opactwo w 1722. Ponowną odbudowę opactwa zakończono w XVIII w. nadając mu styl barokowy. Wiek ten był niestety ostatnim okresem rozwoju pięknie odnowionego opactwa.

Kościół – trójnawowa bazylika na planie prostokąta z obejściem za prezbiterium, kolistymi kaplicami w narożach i kruchtą między wieżami) o wymiarach: 54 m dł., 25 m szer. 17 m wys. – otrzymał wspaniałe wyposażenie (prawdopodobnie architektem jego wystroju był Karl Franz, nadworny architekt królewski), obejmujące m.in. główny barkowy ołtarz pochodzący z 1739 r. z obrazem Wniebowzięcia NMP autorstwa Felixa Schefflera, obraz fundacyjny z ok. 1700 „Bitwa pod Legnicą”, barokowy prospekt organowy autorstwa Joachima Gottlona Petera, klasycystyczne stalle w prezbiterium, płyty epitafijne w posadzce kościoła oraz pozłacana wieczna lampa – ufundowana przez opata Łętowskiego (tradycja podaje, że fundatorem był król Władysław IV – a Łętowski był jego sekretarzem).

Klasztor, przylegający od strony południowej i częściowo wschodniej do kościoła, posiada dwa wirydarze; w stylu gotyckim zachowany jest starszy, zw. małym. Przy tym wirydarzu — w skrzydle wschodnim znajdował się kapitularz, w skrzydle południowym — refektarz. Duży wirydarz wybudowano w stylu barokowym.

Teren klasztoru, od wschodu i zachodu otaczają ogrody, w których rozmieszczono kamienne figury z XVIII w., przedstawiające świętych, m.in.: Floriana, Bernarda, Benedykta i Marcina z Tours. Przed zachodnią fasadą kościoła znajduje się rokokowa figura Maryi Panny w otoczeniu świętych z 1755 r. oraz ogrodzenie kościoła i klasztoru, murowano-kamienne, z XVIII w. Niestety dwa budynki folwarczne z XVIII w. są własnością innego właściciela. Obecnie cały obiekt klasztorny został wpisany na listę zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa.